Η Σοφία δεν ήθελε να πάει σχολείο. Κάθε πρωί έβρισκε μια δικαιολογία για να μείνει στο σπίτι: πονοκέφαλος, στομαχόπονος, κούραση.
Για τους γονείς της ήταν απλώς μια δύσκολη περίοδος. Μέχρι που μια μέρα αποκάλυψε την αλήθεια: συμμαθητές της την κορόιδευαν καθημερινά για την εμφάνισή της.
Ιστορίες σαν αυτή δεν είναι σπάνιες. Ο σχολικός εκφοβισμός – γνωστός διεθνώς ως bullying – επηρεάζει χιλιάδες παιδιά και εφήβους, αφήνοντας συχνά βαθιά ψυχολογικά σημάδια.
Κάθε χρόνο στις 6 Μαρτίου, η Ελλάδα τιμά την Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού, μια ημέρα αφιερωμένη στην ενημέρωση, την ευαισθητοποίηση και την πρόληψη ενός φαινομένου που επηρεάζει χιλιάδες παιδιά και εφήβους.
Η ημέρα αυτή καθιερώθηκε από το Υπουργείο Παιδείας με στόχο να αναδείξει τις συνέπειες του bullying στο σχολικό περιβάλλον, αλλά και να ενθαρρύνει μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς να μιλήσουν ανοιχτά για το πρόβλημα.
Η σχολική βία άλλωστε, δεν περιορίζεται μόνο στη σωματική επιθετικότητα. Συχνά παίρνει πιο «αόρατες» μορφές, που όμως αφήνουν βαθιά ψυχολογικά τραύματα στα παιδιά.
Τι είναι ο σχολικός εκφοβισμός (bullying)
Ο σχολικός εκφοβισμός (bullying) περιγράφει επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά μεταξύ μαθητών, όπου υπάρχει ανισορροπία δύναμης. Το παιδί που δέχεται τον εκφοβισμό δυσκολεύεται να υπερασπιστεί τον εαυτό του, ενώ το φαινόμενο μπορεί να διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Οι βασικές μορφές σχολικής βίας περιλαμβάνουν:
- Σωματικό εκφοβισμό (χτυπήματα, σπρωξίματα, καταστροφή αντικειμένων)
- Λεκτική βία (προσβολές, κοροϊδία, απειλές)
- Κοινωνικό αποκλεισμό από παρέες ή δραστηριότητες
- Διαδικτυακό εκφοβισμό (cyberbullying) μέσω κοινωνικών δικτύων και μηνυμάτων
- Διάδοση φημών ή ταπείνωση μπροστά σε άλλους μαθητές
Σύμφωνα με διεθνείς και ελληνικές έρευνες, σημαντικό ποσοστό μαθητών έχει βιώσει ή παρακολουθήσει περιστατικά εκφοβισμού μέσα στο σχολείο.
Οι συνέπειες στα παιδιά
Οι επιπτώσεις της σχολικής βίας μπορεί να είναι σοβαρές και μακροχρόνιες. Τα παιδιά που υφίστανται εκφοβισμό συχνά εμφανίζουν:
- άγχος και φόβο για το σχολείο
- χαμηλή αυτοεκτίμηση
- δυσκολίες στη μάθηση και στη συγκέντρωση
- κοινωνική απομόνωση
- ψυχολογικά προβλήματα, όπως κατάθλιψη
Σε αρκετές περιπτώσεις, τα παιδιά αποφεύγουν να μιλήσουν για όσα βιώνουν, είτε από φόβο είτε από ντροπή, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντική την έγκαιρη αναγνώριση των σημάτων από γονείς και εκπαιδευτικούς.
Τα ποσοστά εκφοβισμού στο σχολείο
Το 2018, ένας στους πέντε εφήβους (19,1%) δήλωσε ότι υπέστη εκφοβισμό στο σχολείο, ενώ ένας στους επτά (14,2%) ανέφερε ότι έχει ασκήσει ο ίδιος εκφοβισμό σε άλλους μαθητές.
Παράλληλα, ένα μικρό αλλά αξιοσημείωτο ποσοστό μαθητών (2,6%) δήλωσε ότι υφίσταται εκφοβισμό αρκετές φορές την εβδομάδα.
Σε βάθος χρόνου παρατηρείται σημαντική μείωση του φαινομένου. Το ποσοστό των εφήβων που ανέφεραν ότι υπέστησαν εκφοβισμό τουλάχιστον μία ή δύο φορές τους δύο μήνες πριν από την έρευνα μειώθηκε από 28,9% το 1998 σε 19,1% το 2018. Η μεγαλύτερη μείωση καταγράφηκε μεταξύ 2010 και 2014.
Η άνοδος του ηλεκτρονικού εκφοβισμού
Τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται εντονότερα το φαινόμενο του ηλεκτρονικού εκφοβισμού (cyber bullying).
Το 2018, ένας στους είκοσι εφήβους (5,2%) δήλωσε ότι υπέστη ηλεκτρονικό εκφοβισμό τουλάχιστον μία ή δύο φορές τους δύο μήνες πριν από την έρευνα. Σε ποσοστό 3,3% οι μαθητές παραδέχθηκαν ότι έχουν ασκήσει οι ίδιοι ηλεκτρονικό εκφοβισμό σε άλλο άτομο.
Ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός περιλαμβάνει την αποστολή προσβλητικών μηνυμάτων, τη δημοσίευση υβριστικών σχολίων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή ακόμη και τη δημοσιοποίηση προσωπικών φωτογραφιών χωρίς συναίνεση.
Οι συχνότερες μορφές εκφοβισμού
Οι μορφές εκφοβισμού που καταγράφονται συχνότερα είναι τα λεκτικά πειράγματα (19,8%), η διάδοση ψεμάτων και φημών (18,8%), σχόλια ή χειρονομίες σεξουαλικού περιεχομένου (13,4%) και ο αποκλεισμός από παρέες ή δραστηριότητες (13,1%).
Σε χαμηλότερα ποσοστά καταγράφονται περιστατικά σωματικής βίας (4,5%) καθώς και προσβολές που σχετίζονται με την εθνικότητα (5,6%) ή τη θρησκεία (3,5%).
Τα αγόρια δηλώνουν συχνότερα ότι έχουν υποστεί εκφοβισμό μέσω σωματικής βίας ή προσβλητικών χαρακτηρισμών για την εθνικότητα και τη θρησκεία τους, ενώ τα κορίτσια αναφέρουν συχνότερα περιστατικά διάδοσης ψεμάτων και φημών.
Μια ημέρα υπενθύμισης και δράσης
Η Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού δεν είναι απλώς μια συμβολική ημερομηνία. Σε σχολεία σε όλη τη χώρα διοργανώνονται δράσεις, συζητήσεις, παρουσιάσεις και δημιουργικές δραστηριότητες που στόχο έχουν να βοηθήσουν τα παιδιά να κατανοήσουν το πρόβλημα και να μάθουν πώς μπορούν να το αντιμετωπίσουν.
Το μήνυμα της ημέρας είναι ξεκάθαρο: κανένα παιδί δεν πρέπει να νιώθει μόνο ή απροστάτευτο μέσα στο σχολείο.
Η αντιμετώπιση του bullying είναι ευθύνη όλων – μαθητών, εκπαιδευτικών, γονιών και κοινωνίας. Μόνο μέσα από τη συνεργασία και την ενημέρωση μπορεί να δημιουργηθεί ένα σχολικό περιβάλλον όπου ο σεβασμός και η ασφάλεια θα είναι αυτονόητα.
5 σημάδια ότι ένα παιδί μπορεί να δέχεται σχολικό εκφοβισμό
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ορισμένες αλλαγές στη συμπεριφορά ενός παιδιού μπορεί να αποτελούν ένδειξη ότι βιώνει bullying:
- Αποφεύγει να πάει στο σχολείο ή παραπονιέται συχνά για αδιαθεσία
- Επιστρέφει στο σπίτι στενοχωρημένο ή απομονώνεται
- Έχει ξαφνική πτώση στη σχολική του επίδοση
- Χάνει προσωπικά αντικείμενα ή εμφανίζει ανεξήγητους τραυματισμούς
- Παρουσιάζει έντονο άγχος, φόβο ή προβλήματα ύπνου
